Jak zapisać tytułową nazwę oceny? Łącznie czy rozdzielnie? Czym jest wyraz ponad poprzedzający przymiotnik: przyimkiem?, partykułą?, przedrostkiem? Na te pytania musiałam znaleźć odpowiedź, by wyjaśnić problem ortograficzny zasygnalizowany przez mojego korespondenta: „W ostatnim czasie byłem zmuszony przejrzeć mnóstwo dyplomów ukończenia studiów. Wielokrotnie powtarzała się w tych dokumentach ocena ponad dobra. Z tego, co udało mi się znaleźć na stronie Rady Języka Polskiego, cząstka ta powinna był zapisywana łącznie. Czy oznacza to, że te określenia w oficjalnych dokumentach są niegramatyczne?”.
Status wyrazu ponad nie jest jednoznaczny. Może być i przyimkiem, i partykułą, i przedrostkiem. Jeśli uznamy, że jest przyimkiem, to w wyrazach pochodnych powinien być pisany łącznie: ponad wymiar – ponadwymiarowy. Jeśli to partykuła znacząca ‘więcej niż’, równoważna z partykułą przeszło, to może być pisana rozłącznie: ponad godzinny, przeszło godzinny. Jeśli jest przedrostkiem, to na mocy reguły ortograficznej pisze się go łącznie z wyrazem, który poprzedza: ponadpartyjny, ponadpokoleniowy.
Mamy więc różnorodność interpretacyjną, której skutkiem jest różna pisownia stosowana także w słownikach. W przywoływanym przez korespondenta dokumencie Rady Języka Polskiego jego autorka, Katarzyna Kłosińska, uznaje ponad za przyimek, gdy występuje w wyrażeniach określających czas: ponad dwa lata, ponad tysiąc lat. Natomiast autorzy „Innego słownika języka polskiego” i „Uniwersalnego słownika języka polskiego” przypisują mu w takich kontekstach status partykuły. W efekcie jedni piszą ponadgodzinny łącznie, inni – rozdzielnie. To samo dotyczy połączeń o innym niż czasowe znaczeniu: ponadstutysięczny i ponad stutysięczny, ponadkilometrowa kolejka i ponad kilometrowa kolejka.
A jeśli człon liczebnikowy wyrazu chcemy zapisać cyfrą? Tu już nikt nie ma wątpliwości, że zapis: ponad 50-letni, ponad 100-letni jest właściwy. Inaczej się nie da: można łącznie i słownie – ponadpięćdziesięcioletni, można rozłącznie z cyfrą – ponad 50-letni. A skoro tak, to można też pisać: ponad pięćdziesięcioletni. Zwolennikiem rozłącznej pisowni jest Mirosław Bańko, autor „Słownika wyrazów trudnych i kłopotliwych”: „Zapewne nikt nie będzie kwestionował zapisu ponad 1000-letni. W takim razie należy też aprobować zapis ponad tysiącletni”.
Jak więc zapisać tytułową ocenę? Nie mam zastrzeżeń do rozłącznej pisowni nazwy stopnia oznaczanego jako 4+, a znaczącego ‘ponad dobry’, ‘więcej niż dobry’. Jest analogiczna do nazwy stopnia ‘dość dobry’ oznaczanego cyfrą 3+. W ostatnim czasie jednak nazwy tych ocen zdominowały „plusy”: dobry plus, dostateczny plus i w takiej bezproblemowej formie zapisane są na przykład w dokumentach Uniwersytetu Szczecińskiego.
Mamy więc w sumie sytuację komfortową: każdy zapis będzie poprawny. ©℗
Ewa KOŁODZIEJEK
