Jak zapisać nazwy osiedli? Zgodnie z nową regułą ortograficzną wyraz osiedle stojący przed nazwą własną piszemy wielką literą, na przykład Osiedle Słoneczne, Osiedle Wichrowe Wzgórza, Osiedle Kosmonautów, Osiedle Maltańskie. Słowo osiedle wchodzi bowiem w zakres nazwy, więc pisownia wielką literą jest uzasadniona.
No dobrze, zapytają czytelnicy, a co, jeśli nazwa własna jest wyrażeniem przyimkowym, na przykład Pod Lipami, Na Zatorzu, Pod Dębową Górą, Nad Zatoką? W nazwie dwuczłonowej oba wyrazy pisze się wielką literą, bez względu na to, jaką są częścią mowy. Jeśli nazwa zaczyna się od przyimka, to on także pisany jest wielką literą. Dlaczego trzeba to podkreślić? Ano dlatego, że inna reguła mówi tak: jeśli przyimek stoi wewnątrz nazwy, to pisze się go małą literą, na przykład Plac na Rozdrożu, Restauracja pod Kogutem, Bar u Miśka. Jeśli więc pełna nazwa składa się z wyrazu osiedle i wyrażenia przyimkowego, to przyimek piszemy małą literą: Osiedle pod Lipami, Osiedle na Zatorzu, Osiedle pod Dębową Górą, Osiedle nad Zatoką.
Słowa osiedle możemy użyć w dwóch funkcjach: jako nazwy pospolitej i jako nazwy własnej. Na przykład w zdaniu: W festynie wzięli udział mieszkańcy trzech osiedli: Pod Lasem, Na Wyspie, Nad Skarpą słowo osiedle jest nazwą pospolitą o znaczeniu ‘skupisko domów mieszkalnych będących częścią miasta’. Nazwą własną natomiast jest w zdaniu zbudowanym inaczej: W festynie wzięli udział mieszkańcy Osiedla pod Lasem, Osiedla na Wyspie i Osiedla nad Skarpą. Te ortograficzne niuanse pokazują, że do opanowania reguł pisowni potrzebna jest też podstawowa wiedza o gramatyce polszczyzny.
A jeśli chcemy z jakichś powodów skrócić w nazwie słowo osiedle, to co wtedy z pisownią przyimka? Nic się nie zmienia, wciąż piszemy go małą literą: Os. pod Dębami, Os. nad Zatoką, Os. na Zatorzu. Podobnie jest z nazwami placów i innych obiektów przestrzeni publicznej: Plac na Rozdrożu i Pl. na Rozdrożu, Aleja pod Kasztanami i Al. pod Kasztanami, Restauracja na Uboczu i Rest. na Uboczu (jeśli koniecznie trzeba tu skrócić pierwszy wyraz).
Nie zmieniła się natomiast pisownia wyrazu dzielnica, bo nie wchodzi on w obręb nazwy własnej. W Szczecinie mamy blisko czterdzieści osiedli, ale tylko cztery dzielnice: dzielnica Śródmieście, dzielnica Zachód, dzielnica Prawobrzeże, dzielnica Północ. Okazuje się, że administracyjnie Pogodno, Niebuszewo, Pomorzany, Dąbie, Stołczyn i pozostałych ponad trzydzieści „skupisk” to osiedla, a nie dzielnice. Mnie, Szczeciniance, z trudem przychodzi to przyswoić, bo zawsze utożsamiałam te nazwy z dzielnicami, a określenie osiedle przypisywałam „skupiskom” nowo budowanym, jak Osiedle Majowe czy Osiedle Bukowe.
I tym sposobem, analizując reguły ortografii, poszerzyłam własną wiedzę o podziale administracyjnym rodzinnego miasta.
Ewa Kołodziejek
