Piątek, 20 listopada 2026 r. 
REKLAMA

Gdzie i dokąd

Data publikacji: 2026-11-20 11:12
Ostatnia aktualizacja: 2026-11-20 11:12

Pewien młody człowiek, miłośnik gier komputerowych, opowiedział mi taką historię. Otóż w grze rozmawiają dwie postaci: Gdzie idziesz? – pyta jedna postać. – Nie gdzie, tylko dokąd – odpowiada druga. Czy to faktycznie błąd? – zastanawia się młody człowiek.

Nie uznaję pytania: Gdzie idziesz? za błąd językowy. Co prawda, oba zaimki nie mają tożsamego znaczenia i nie pełnią takich samych funkcji, jednak w niektórych kontekstach są rozumiane jednoznacznie. Słowa dokąd używamy, aby zapytać o miejsce, cel lub stan, do którego ktoś lub coś zbliża się, zmierza lub prowadzi – to definicja z „Innego słownika języka polskiego” pod red. Mirosława Bańki z 2000 roku. Zaimek dokąd ma jeszcze inne znaczenia, ale tylko w tym sensie może być użyty wymiennie z zaimkiem gdzie. W „Innym słowniku” o słowie gdzie przeczytamy, że używa się go, aby zapytać o miejsce, w którym coś się znajduje lub odbywa, rzadziej o kierunek lub trasę czegoś lub kogoś: Gdzie byliście na wakacjach?, Gdzie są te klucze?, Gdzie idziesz?.

W „Uniwersalnym słowniku języka polskiego” pod redakcją Stanisława Dubisza z 2003 roku jest podobnie. Choć zaimek gdzie dotyczy przede wszystkim miejsca, to nie wyklucza się użycia go w określeniu kierunku. Nawet „Wielki słownik poprawnej polszczyzny” z 2004 roku nie potępia konstrukcji: Gdzie idziesz?, Gdzie jedziemy?, tylko uznaje je za potoczne.

O zaimkach gdzie i dokąd wypowiadali się przed laty wybitni językoznawcy. Witold Doroszewski w poradniku „O kulturę słowa” z 1962 roku pisał: „Gdzie idziesz jest gorzej niż dokąd idziesz. Tej reguły nie przestrzegał jednak Malczewski, gdy pisał znane słowa: Hej, ty na szybkim koniu, gdzie pędzisz, Kozacze?. Niby powinien byłby napisać dokąd pędzisz?, wiersz jednak nie razi”. Autor przytacza także cytaty z III części „Dziadów” Adama Mickiewicza: I sam nie wiesz, gdzie lecisz, sam nie wiesz, co zdziałasz. Inny znakomity językoznawca, Stanisław Szober, w „Słowniku poprawnej polszczyzny” z 1958 roku w haśle gdzie podaje dwa znaczenia: ‘w jakim miejscu’ i ‘dokąd, w jakim kierunku’.

Z rozmysłem podaję daty tych opinii, ponieważ zwykle kierunek zmian w języku jest inny: od rygorów normy wzorcowej do swobody normy potocznej. Tymczasem wobec zaimków gdzie i dokąd kierunki się odwróciły i jesteśmy coraz bardziej rygorystyczni w swoich przekonaniach. Nawet fikcyjne postacie z gier komputerowych poprawiają rzekomy błąd językowy.

Można by taką postawę nazwać perfekcjonizmem językowym. Perfekcjonista domaga się precyzyjnego i jednoznacznego użycia wyrazów, sądzi bowiem, że istnieje ideał języka, do którego powinniśmy dążyć: język uporządkowany, jednoznaczny, precyzyjny, ekonomiczny. Tymczasem język jest nami i jak my bywa nieprecyzyjny i nieuporządkowany, nie tracąc przy tym podstawowej funkcji komunikacyjnej.

W starannych tekstach pisanych lepiej używać zaimka dokąd. W tekstach potocznych mamy swobodę wyboru. Bo czy jest ktoś, kto nie zrozumie właściwie pytania: Gdzie idziesz?

Ewa Kołodziejek    

Tylko zalogowani użytkownicy mają możliwość komentowania
Zaloguj się Zarejestruj