sobota, 07 grudnia 2019.
Strona główna > Blogi > Ewa Kołodziejek > W sensie?

W sensie?

Wywietleń: 1591

Od znajomej nauczycielki dostałam taką wiadomość: „Od pół roku zbieram się, żeby do Pani napisać z powodu natrętnie powtarzanego przez uczniów pytania w sensie?, którym próbują zastąpić wyrażenie nie rozumiem. Nie umiem znaleźć dowcipnej riposty, synonimu, żeby powstrzymać rozpowszechnianie natręta. Proszę Panią o podpowiedź”.

Nie wiem, czy sprostam tym oczekiwaniom i czy znajdę „dowcipną ripostę” powstrzymującą językowego intruza. Samo słowo sens jest nam przecież bardzo potrzebne, chcemy żyć w świecie mającym sens, sensu poszukujemy w każdym ludzkim działaniu.

Sens jest odpowiednikiem takich wyrazów, jak znaczenie, logiczność, trafność. Mówimy, że coś ma sens, jeśli jest celowe, wartościowe lub pożyteczne: Jego opowieść ma głęboki sens. Błędy językowe wypaczają sens tekstu. Twoje działanie jest pozbawione sensu. Wyrażenie w sensie jest jednak uwarunkowane znaczeniowo i składniowo. Mówimy, że jeśli coś jest prawdziwe bądź trafne w jakimś sensie, to jest prawdziwe bądź trafne przy pewnych zastrzeżeniach lub z jakiegoś punktu widzenia: Mówię o filozofii w sensie potocznym, chodzi mi o pogląd na świat.

W tekstach formułowanych starannie, zwłaszcza w tekstach pisanych, wyrażenie w sensie nie może występować samodzielnie, tylko musi być otoczone innymi wyrazami: Byli do siebie niepodobni w sensie fizycznym, ale łączyła ich wspólna pasja. Rozliczyłam się z uczelnią w tym sensie, że oddałam książki i komputer. Tymczasem w języku potocznym upraszcza się formułę w tym sensie, że, i używa albo wyrażenia w sensie, że, albo samego w sensie. Przykładem może być pytanie skierowane przez młodą osobę do poradni językowej PWN:  „Czy zwrot w sensie, że użyty dla doprecyzowania wypowiedzi: Mam już rozdwojone końcówki (w sensie że włosów) jest błędny?”. Trafnie odpowiedział na to profesor Mirosław Bańko: „Zwrot w sensie, że... jest typowy dla języka mówionego, w którym stosunki składniowe między wyrazami bywają zakłócone. W języku pisanym należałoby go rozwinąć do w tym sensie, że.... Zdaniu, które Pani przytoczyła, to jednak by nie pomogło. Najprościej byłoby napisać po prostu: Mam już rozdwojone końcówki włosów”.

Jak jednak młody człowiek mógłby opuścić swoje ukochane wyrażenie? Ono jest tak popularne, że w 2017 roku zgłoszono je w plebiscycie na młodzieżowe słowo roku! Najczęściej jest używane w formie pytania i może znaczyć: nie rozumiem, dlaczego, czyli. Osobie pytającej: w sensie? zapewne chodzi o doprecyzowanie informacji, której nie zrozumiała. Możemy sobie wyobrazić taki dialog: – Janku, zajmij się sprawami organizacyjnymi – mówi nauczyciel. – W sensie? – pyta Janek i nie wiadomo, czy chce powiedzieć: Dlaczego ja?, albo: Czyli co mam zrobić?, albo: Nie rozumiem, czy może pan powiedzieć konkretniej?. Uczeń rzuca modny żeton słowny w sensie?, a nauczyciel się zastanawia, „co autor ma na myśli”.

Jak się można bronić przed tym natrętem, ujawniającym (nie ma co ukrywać!) niedostatki językowe młodego człowieka? Można rozpocząć grę słowną i na pytanie: w sensie? odpowiedzieć: w jakim sensie? albo: nie rozumiem. Można zrobić miniwykład o „pożeraczach synonimów” zubożających horyzonty myślowe mówiącego. Zróbmy cokolwiek, co pomoże młodym ludziom wzbogacić ich zasób słowny tak potrzebny do rozumienia świata.

Ewa Kołodziejek

 

Komentarze

gosia
zupełnie nie rozumiem tego świata ani zwrotów którymi się ludzie posługują. Patrząc na panią w telewizji, która nawoływała do otwarcia serc w ramach wspomagania fundacji a tu przecież o portfel chodziło a nie o serce. Nie rozumiem papieża, kiedy mówi o nierównym rozłożeniu dóbr. Dobra są jakie są ale żeby z nich zrobić sensowny użytek trzeba mieć pomysł na to.
2019-10-08 23:09:53
Tomasz
A jeśli jakaś p. nauczycielka upiera się przy walce z pytającym "W sensie?", to proponują udzialać odpowiedzi: "W sensie dosłownym".
2019-06-29 16:33:50
Tomasz
A czy trzeba z takim pytaniem walczyć? Przecież jego - nomen omen - sens jest jasny. Przychodzą mi do głowy pytania synonimiczne, podobnie niepełne gramatycznie, gdzie tylko pytajnik (podniesienie ostatniej sylaby wypowiedzi mówionej) wyjaśnia intencję: - To znaczy? - A konkretnie? - Czyli? - Taaak?
2019-06-29 15:23:52

Dodaj komentarz

Akceptuję regulamin. Link do regulaminu