Już od prawie pół roku obowiązują nas nowe reguły pisowni. Dotyczą – przypomnę – nie całej ortografii, a jedynie kilku zasad łącznej i rozdzielnej pisowni wyrazów oraz użycia wielkich liter. Ich wprowadzenie odbyło się prawie bezboleśnie. I nie tylko dlatego, że zmiany obejmują utrwalony w większości zwyczaj piszących, lecz także dlatego, że wiele osób nawet ich nie zauważyło. Być może od dawna pisały według nowych reguł…
Jedną ze zmian jest ujednolicenie pisowni zaprzeczonych form przymiotników i wywodzących się od nich przysłówków. Chodzi o takie na przykład słowa, jak niedobry i niedobrze, niedługi i niedługo, niemały i niemało itp. Przed wprowadzeniem zmian pisaliśmy je dwojako: w stopniu równym łącznie, w stopniu wyższym i najwyższym rozłącznie. Wyglądało to tak: niedobry, ale nie lepszy, nie najlepszy; niedługo, ale nie dłużej, nie najdłużej. W praktyce dość często formy stopnia najwyższego zapisywano łącznie, np. nienajlepiej, co wówczas znajdywało oddźwięk w różnych rankingach „najczęstszych błędów językowych”.
Ale teraz mamy spokój, bo wszystkie te wyrazy piszemy łącznie. A jednak… coś w tej nowej zasadzie piszących uwiera. Chodzi o formy stopnia wyższego, na przykład: niemilej, niedłużej, niemniej, używane stosunkowo rzadko. Czasem łączy się je ze spójnikiem niż: niedłużej niż jeden miesiąc, niemniej niż 10 złotych. A wtedy pojawiają się wątpliwości: „Obecnie – pisze korespondent poradni językowej – poprawny jest zapis niedłużej, nienajdłużej. Jednocześnie w przeciwstawieniu dopuszczalna jest pisownia rozdzielna: nie dłużej, ale krócej. W związku z tym, które więc zdanie jest poprawne: Obowiązek szkolny trwa do ukończenia szkoły podstawowej, nie dłużej jednak niż do ukończenia 18. roku życia czy: …niedłużej jednak niż do ukończenia 18. roku życia?”.
Czy podane przez korespondenta przykłady są faktycznie przeciwstawieniem? To nie są takie konstrukcje, jak na przykład: nie dłużej, ale krócej; nie większy, ale największy; nie dobrze, ale bardzo dobrze. Wyrażenie niedłużej niż nie tworzy przeciwstawienia, zatem przysłówek niedłużej trzeba tu pisać łącznie.
Jeszcze trudniejsza do przyswojenia jest pisownia stopnia wyższego przysłówka niemało – niemniej. Do niedawna reguła różnicowała dwa znaczenia tego wyrazu. Łącznie pisaliśmy partykułę albo spójnik niemniej, rozłącznie – zaprzeczony stopień wyższy przysłówka: nie mniej. Po zmianie pisownia obu wyrazów jest taka sama, ale sens inny. Zdanie z partykułą: Była zaskoczona wizytą, niemniej przyjęła gości serdecznie i zdanie z zaprzeczonym przysłówkiem: Bilety na koncert kosztują niemniej niż 100 zł.
Na razie jest niełatwo, w każdym razie niełatwiej niż po poprzednich reformach ortografii. Ale jak mówią moi przyjaciele Poznaniacy: Idzie się przyzwyczaić!
Ewa Kołodziejek
