Wtorek 05 lipca 2022r. 
REKLAMA

Półtora i półtorej

Tytułowe słowa to liczebniki znaczące ‘jeden i pół drugiego’ oraz ‘jedna i pół drugiej’. Ich wyjątkowość polega na tym, że jako jedyne liczebniki ułamkowe przybierają formę zależną od rodzaju rzeczownika, z którym się łączą. Półtora określa rzeczowniki męskie i nijakie: półtora chleba, półtora pola, a półtorej łączy się z rzeczownikami żeńskimi: półtorej bułki, półtorej godziny

Półtora to bardzo stara forma słowna, która powstała z połączenia wyrazów pół wtórego, czyli pół drugiego. Liczebnika wtóry już nie używamy, chociaż ukrywa się jeszcze w takich słowach, jak wtorek ‘drugi dzień tygodnia’, wtórować, powtórzyć, powtarzać, powtórzenie. Na przestrzeni wieków półtora przybierało różną postać: połtora, putora, pułtora, półdruga. Z formy półtora wyodrębniła się forma półtory, która łączyła się z rzeczownikami żeńskimi: półtory kwarty araku. Tak więc półtora i półtory, dzisiejsze półtorej, mają bardzo długą historię, a chociaż ich postać graficzna się zmieniała, to formy rodzajowe były stałe.

Dlaczego nam się to dziś tak boleśnie pomieszało, że zewsząd słychać „półtorej roku”? Dlaczego straciliśmy pewność w stosunku do tych liczebników? To tak jakbyśmy mówili: dwie kapelusze i dwa chustki. Prawda, że boli?

O właściwe użycie liczebników półtora i półtorej bardzo emocjonalnie apeluje poeta Marcin Zegadło na swojej facebookowej stronie: „ Kochani. Ja nie chcę nikogo ranić. Ale nie mówi się „półtorej roku” tylko „półtora roku”. (…) Ja wiem, że polszczyzna to jest żywioł, ale są jakieś granice. Jeśli przekraczacie je tym „półtorej roku”, stajecie po stronie podszytej głupotą mody na nie wiadomo co. Dwadzieścia lat temu wszyscy „półtora roku”, a dzisiaj niespodziewane „półtorej”. (…) Ogarnijcie temat, bo tego się nie da słuchać. Nikogo nie chciałbym obrazić, ale serio, nie słyszycie, że to jednak idiotycznie brzmi, że do rzeczownika w rodzaju męskim przyklejacie to wasze cokolwiek żałosne „półtorej” w rodzaju żeńskim jednak?”.

Dobitniej nie umiałabym tego powiedzieć! Bo choć staram się rozumieć mechanizm wielu błędów, to „półtorej roku” naprawdę razi! Zwłaszcza gdy słyszę, że ci, którzy wcześniej mówili półtora roku, teraz z upodobaniem powtarzają półtorej i półtorej… Chyba to rzeczywiście przejaw mody językowej, ale równie nieuzasadnionej jak moda na bynajmniej w opacznym znaczeniu: „Mnie się to bynajmniej podoba”. Nawet trudno ten błąd sprostować, bo nie wiadomo, czy mówiącemu chodzi o to, że mu się coś przynajmniej podoba, czy wprost przeciwnie, że mu się wcale nie podoba.

Ale teraz bynajmniej nie chodzi o właściwe użycie tej partykuły, tylko o poprawne łączenie liczebników półtora i półtorej. Łączmy półtora z rzeczownikami męskimi: półtora roku, a półtorej z rzeczownikami żeńskimi: półtorej godziny! Dla dobra naszej pięknej polskiej mowy uprzejmie proszę wziąć sobie ten apel do serca…

Ewa Kołodziejek

Komentarze

Wojciech (...)
2022-02-24 19:52:08
Tłumaczę więc jeszcze raz: to nie był żaden postulat, tylko zdanie oznajmujące. Ja wiem, o co wam obu chodziło, ale mnie chodzi tylko o to, że on niczego nie postulował (czyli: nie proponował), tylko oznajmił coś. Zwykła kwestia semantyczna.
@Wojciech (...)
2022-02-23 21:25:35
Pan Chwast postuluje by premier w Polsce mówił po polsku (robi zarzut z niemówienia) - dlatego prosiłem o jego uzasadnienie w kontekście obowiązującego prawa które nie nakłada takiego wymogu...
Wojciech (...)
2022-02-22 15:20:12
Kolega Chwast nie mógłby w żaden sposób uzasadnić postulatu, bo wcale go nie wysunął. Postulat to rodzaj życzenia, wniosku, propozycji, więc można Chwasta poprosić co najwyżej o przykład.
@Chwast
2022-02-20 21:04:52
Pocieszny postulat... mógłbyś w jakiś sposób uzasadnić go?
do Chwo(a)st-a
2022-02-20 19:34:54
" a po polskiemu" - debil!
Chwast
2022-02-20 16:09:24
Ale Mateuszek kłamczuszek też tak mówi. Niby premier, a po polskiemu nie potrafi mówić...
Dobre!!!
2022-02-20 10:22:41
- w jakim środowisku "obraca" się osoba z macicą że zewsząd słychać „półtorej roku”? Moi znajomi, ci nazywani przez "lepiej wykształconych, z większych miast" jako "pińcetplus" mówią; - w "łykend" obliłem półtora litra (basa). P.S. - ból głowy z półtota/półtorej jest zbyteczny. Za kilka lat pani "z macicą" nie będzie panią/kobietą, a ja panem/mężczyzną nie będzie ojców i matek, dziadków i babć. Pani Ewo nie lepiej i bez bólu głowy propagować formę już sprawdzoną w "minionym" - jako "wy"?
Odpowiadam na pyt.
2022-02-19 13:43:17
"Dlaczego nam się to dziś tak boleśnie pomieszało, że zewsząd słychać „półtorej roku”?" odp. Za Wikipedia: "Flaga osób genderqueer została zaprojektowana w 2011 roku. Lawenda reprezentuje androgynię lub queerowość, biała reprezentuje tożsamość agenderową, a zielona reprezentuje tych, których tożsamości są zdefiniowane poza binarnymi płciami. Flaga osób niebinarnych została utworzona w 2014 r.Żółty reprezentuje osoby, których płeć istnieje poza binarnymi płciami, fioletowy reprezentuje tych..."

Dodaj komentarz

HEJT STOP
0 / 500