Wtorek, 18 czerwca 2024 r. 
REKLAMA

W Szczecinie i w Toruniu

Data publikacji: 2024-05-10 09:56
Ostatnia aktualizacja: 2024-05-12 08:19

Czy jest jakaś reguła odmiany nazw miejscowych? – pytają mnie moi przyjaciele zwiedzający zakątki Polski. Czy zasadą jest, że jeśli nazwa miasta kończy się na -ń to jesteśmy w -niu (w Toruniu), a jeśli na -n to jesteśmy w -nie (w Szczecinie)? – dopytują trochę żartobliwie. 

Owszem, w odniesieniu do nazw zakończonych na spółgłoskę można taką zasadę sformułować. Trzeba jednak uruchomić podstawową wiedzę z gramatyki i przypomnieć sobie, że istnieją spółgłoski twarde, miękkie i stwardniałe. Czy musimy je tak precyzyjnie określać? Nie jest to konieczne, wystarczy pamiętać, że jeśli nazwa kończy na spółgłoskę n, z, w, t, s, r, czyli głoskę twardą, to w miejscowniku ma końcówkę -e. Na przykład: Żulin w ŻulinieŁobez w Łobzie, Boguszów w Boguszowie, Wykrot w Wykrocie, Ursus w Ursusie, Wawer w Wawrze. Jeśli nazwa kończy się na spółgłoskę ń, ś, ć (miękką), c, cz, sz, rz, ż (stwardniałą) albo na spółgłoski k, g, ch, l, to w miejscowniku ma końcówkę -u. Przykładowo: Toruń –  w Toruniu, Brześćw Brześciu, Solecw Solcu, Rawiczw Rawiczu, Tłuszczw Tłuszczu, Kaliszw Kaliszu, Kiekrzw Kiekrzu, Paradyżw Paradyżu, Świdnikw Świdniku, Kołobrzegw Kołobrzegu, Wałbrzychw Wałbrzychu, KrasnopolKrasnopolu 

Zwykle nie przywołujemy tak szczegółowych zasad gramatycznych. Gdy pojawi się problem, po prostu zaglądamy do słowników (albo pytamy przyjaciół) i rozstrzygamy wątpliwości związane z konkretną nazwą. Trzeba jednak przyznać, że nie wszystkie nazwy miejscowe da się tak prosto gramatycznie opisać. 

Weźmy na przykład nazwy żeńskie: Niska, Sucha, Limanowa, Kudowa, Jabłonna, Włoszczowa. Zbudowane są identycznie, ale jedne odmieniają się jak przymiotniki: Niskiej, Suchej, Limanowej, inne jak rzeczowniki żeńskie: Kudowy, Jabłonny, Włoszczowy. Zdarza się, że narzucona norma rozmija się ze zwyczajem językowym mieszkańców. Tak jest w wypadku nazwy Bełczna, której przymiotnikową odmianę zalecają autorzy „Słownika nazw miejscowości i mieszkańców”: Bełcznej, w Bełcznej, ale mieszkańcy wolą odmianę rzeczownikową: Bełczny, w Bełcznie. Inaczej jest z nazwą Włoszczowa. Wspomniany słownik zaleca odmianę rzeczownikową: Włoszczowy, we Włoszczowie, taką też formę narzucają inne współczesne słowniki. Ale „Słownik poprawnej polszczyzny” z 1980 roku podawał odmianę przymiotnikową: we Włoszczowej i przestrzegał: nie we Włoszczowie!. Tymczasem wcześniejszy „Słownik poprawnej polszczyzny” z 1958 roku zalecał formę rzeczownikową: we Włoszczowie. Sprawdziłam na urzędowych stronach Włoszczowy: tu się stosuje formy rzeczownikowe. A jak mówią mieszkańcy? Warto ich zapytać …  

Na szczęście nie wszystkie nazwy są tak gramatycznie kłopotliwe. W większości reguły poprawnościowe idą w parze ze zwyczajem językowym.

Ewa Kołodziejek

Komentarze

Stratos Vasdekis
2024-05-12 02:36:38
Przydatny, internetowy słownik odmiany nazw polskich miejscowości. Poza tym jest informacja o nazwach ich mieszkańców i przymiotniku od nazwy każdej miejscowości: http://nlp.actaforte.pl:8080/Nomina/Miejscowosci
Stratos Vasdekis
2024-05-12 01:45:59
@TZ. A ja na stronie internetowej Urzędu Gminy Banie czytam: „Historia Bań”, „Banie położone są…”, „Rok 1124 można uznać za datę wprowadzenia chrześcijaństwa w Baniach” (https://banie.pl/strona/historia-ban), „Ogłoszenie o konkursie na stanowisko dyrektora Szkoły Podstawowej w Baniach” (https://banie.pl/artykul/dokument-ogloszenie-o-konkursie-na-stanowisko-dyrektora-szkoly-podstawowej-w-baniach).
TZ.
2024-05-11 00:47:55
Zachodniopomorskie. Banie. Mówimy "w Baniach", "do Bań/Bani". Urząd Gminy twierdzi zaś, że jest "w Baniu" i zaprasza "do Bania".

Dodaj komentarz

HEJT STOP
0 / 500