niedziela, 23 września 2018.
Strona główna > Blogi > Ewa Kołodziejek > Starawieś

Starawieś

Wywietleń: 715

„Nazwy miejscowe bywają trudne w odmianie – pisze do mnie pan Tomek, stały wyszukiwacz językowych problemów. - Koleżanka zapytała mnie, czy wybierając się do miejscowości Starawieś na Mazowszu, jedzie do Starejwsi czy do Starawsi? Gdyby pisownia była inna (Stara Wieś) - nie miałaby dylematu. Historyczna nazwa wspomnianej miejscowości jest jednak pisana łącznie. Na drogowskazach, tablicach informacyjnych można znaleźć również wersję Starowieś. Gdyby jechała do Starowsi, również nie byłoby pretekstu do dyskusji” – twierdzi pan Tomek.

Słusznie! Gdyby nazwa miejscowości była miała postać zestawienia: Stara Wieś, nie mielibyśmy językowego kłopotu. Byłby to najwyżej problem geograficzny, gdyż zgodnie z Obwieszczeniem Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 4 sierpnia 2015 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części w Polsce jest blisko 440 wsi o nazwie Stara Wieś, a większość z nich leży w regionie świętokrzyskim, małopolskim i właśnie mazowieckim. Tymczasem nazwy w postaci zrostu Starawieś w obwieszczeniu nie znalazłam, więc nie wiem, jakie formy gramatyczne zaleca ten dokument.

Ze stron internetowych gminy i parafii, a także z opisu w Wikipedii wnioskuję jednak, że mimo urzędowej zmiany nazwy Stara Wieś na historyczną Starawieś, mieszkańcy traktują ją tak, jakby składała się z dwóch oddzielnych członów: Ostatnimi właścicielami Starejwsi (do 1945 roku) byli Franciszek Radziwiłł i Zofia de Gren z Wodzickich Radziwiłłowa. Parafia św. Michała Archanioła w Starejwsi. A jak wiadomo, formy użytkowe nazw mniej znanych miejscowości kształtuje i utrwala lokalny zwyczaj językowy.

Odmienianie obu członów nazwy Starawieś nie budzi poprawnościowych wątpliwości, chociaż zrostach, czyli wyrazach połączonych ze sobą bezpośrednio, najczęściej odmienia się ostatni człon: Wielkanoc, Wielkanocy, Wielkanocą; Bożydar, Bożydara, Bożydarem; dobranocka (wieczorny program dla dzieci), dobranocki, dobranocką. Możliwa jest także odmiana obu członów, jak w nazwach Białystok – Białegostoku, Krasnystaw – Krasnegostawu. Są wreszcie i takie nazwy, które można odmieniać według obu wzorców: Rzeczpospolita Polska – Rzeczpospolitej Polskiej albo Rzeczypospolitej Polskiej.

Zastanawiam się jednak, jak mieszkańcy Starejwsi wymawiają tę nazwę w przypadkach innych niż mianownik. Cechą zrostu jest bowiem przesunięcie akcentu na przedostatnią sylabę. W nazwie Białystok akcentujemy sylabę –ły-, w nazwie Krasnystaw – sylabę –ny-, czyli inaczej niż w wyrazach biały, krasny, w których akcentowane są sylaby przedostatnie: bia-, kra-. Którą sylabę w nazwie swojej miejscowości akcentują mieszkańcy Starejwsi? Czy akcentują dwie sylaby: Starejwsi, tak jakby to było zestawienie dwóch wyrazów, czy też zgodnie z normą wymawianiową polszczyzny kładą nacisk na przedostatnią sylabę i mówią Starejwsi? Warto byłoby ich posłuchać.

Komentarze

Dodaj komentarz

Akceptuję regulamin. Link do regulaminu

Ewa Kołodziejek

Prof. dr hab. Ewa Kołodziejek jest wykładowcą na Uniwersytecie Szczecińskim,  członkiem prezydium Rady Języka Polskiego i autorką wielu książek o poprawnej polszczyźnie.  W „Kurierze Szczecińskim” od lat publikuje felietony z cyklu „Językowa corrida”

Ostatnie wpisy

Archiwum