niedziela, 09 sierpnia 2020.
Strona główna > Blogi > Ewa Kołodziejek > A!, a, aa, aaa

A!, a, aa, aaa

Wywietleń: 887

– Moją wątpliwość budzi spójnik a w zdaniu: Te wszystkie uciążliwe a gorliwie spełniane drobiazgowe nakazy są mniej warte niż wdowi grosz – pisze do poradni językowej US pani Iga. – Czy mam rację, uważając, że odpowiada on słowu chociaż, a co za tym idzie powinien być poprzedzony przecinkiem? – zastanawia się internautka.

Odpowiedź na to pytanie może być krótka: Nie, pani Igo, nie ma pani racji, ponieważ w tym zdaniu spójnik „a” odpowiada spójnikowi „i”, przed którym nie stawia się przecinka. Ale szkoda byłoby tak zwięźle wypowiedzieć się o możliwościach słowa „a” i jego interpunkcyjnym otoczeniu. Gdy zajrzymy do słownika, to przekonamy się, jak wiele funkcji może pełnić: być i spójnikiem, i partykułą, i wykrzyknikiem.

Przede wszystkim „a” jest spójnikiem, który łączy zdania opisujące różne, choć związane ze sobą osoby, rzeczy lub fakty: Jan siedział w fotelu, a na kanapie leżał jego kot. Przyłącza zdania, które wyrażają konsekwencje tego, o czym mowa: Zrób to, a pożałujesz. Przyłącza też zdania opisujące okoliczności, których się nie spodziewaliśmy: Tyle się uczysz, a nic nie umiesz, Stary jest, a głupi. Spójnik „a” ma również moc przeciwstawiania treści: To są studia, a nie przedszkole. Dziad swoje, a baba swoje. W tych wszystkich konstrukcjach przed „a” stawia się przecinek.

Natomiast nie stawiamy przecinka, jeśli „a” zastępuje spójnik „i”, jak w przytoczonym przez internautkę zdaniu albo innych wypowiedziach sformułowanych językiem książkowym: Słowik śpiewał cicho a łagodnie. Szli mocnym a elastycznym krokiem marynarzy. Podobne konstrukcje pojawiają się czasem w języku potocznym: To trzeba zrobić raz a dobrze. Nic a nic mnie nie bolało. Przecinek przed „a” opuszczamy także wtedy, gdy łączy on dwa rzeczowniki nazywające porównywane osoby, rzeczy lub fakty: Młodzież a dorośli wobec kryzysu klimatycznego. Alkoholizm rodziców a niepowodzenia szkolne dzieci.

W roli partykuły słowo „a” występuje w zdaniach nacechowanych emocjonalnie: A to łajdak!, A nie mówiłam?, A zabieraj się stąd, już!, Ciągle marudzi: a to, a tamto.Partykułą „a” możemy rozpocząć dialog: A gdzie położyłeś nóż?, nawiązać do czegoś, o czym była mowa: No ładny pies. A jak się nazywa?, zmienić temat rozmowy: Pięknie wyglądasz. A jak tam nowe mieszkanie?

Jeszcze więcej emocji wypowiedziom nadaje „a” (pojedyncze lub potrojone) użyte w funkcji wykrzyknika: A, To ty!; A! Teraz rozumiem!; Aaa! Pan doktor! Moje uszanowanie!. Można też wykrzyknik „a” połączyć ze słowami jakże, jak: Podobał ci się ten film? A jakże!; Dobrze ci poszedł egzamin? A jak!.

Nie wiem, jak czytelnicy, ale ja jestem zafascynowana możliwościami gramatycznymi i znaczeniowymi tego jednoliterowego słówka, które dwoi się i troi, by jedne myśli łączyć, inne sobie przeciwstawiać, wzmagać emocje albo je wyciszyć: Aa, kotki dwa, szare, bure, obydwa...

Ewa Kołodziejek

Komentarze

Wojciech (...)
No tak.
2020-03-07 08:42:22
Tomasz Marek
@Wojciech. Zdanie typu "To nie podatek, a akcyza" jest rusycyzmem, acz stosowanym sporadycznie i w wielkiej literaturze. Rzeczywiście językoznawcy radzą zastępować owo "a" przez "lecz" lub "tylko". Natomiast w szyku odwrotnym ("To akcyza, a nie podatek") użycie "a" jest całkowicie poprawne.
2020-03-07 01:12:05
Quistorp
Do W,Sz Pani Profesor strażnika poprawności mowy polskiej. Dotyczy....[ja jestem zafascynowana możliwościami gramatycznymi i znaczeniowymi tego jednoliterowego słówka, które dwoi się i troi, by jedne myśli łączyć, inne sobie przeciwstawiać, wzmagać emocje albo je wyciszyć: Aa, kotki dwa, szare, bure, obydwa...] Chyba wkradł się mały chochlik. Moje ucho i słuch jednak w tej kołysance słyszało Potrójne a.. a...a. Rytm! Rytm! Rytm, 1-2-3 / 1-2 3 4/ 1 2 3. To takie ważne.
2020-01-18 21:06:41
Wojciech (...)
Szkoda tylko, że zafascynowani literką „a” są także całe rzesze średnio zorientowanych w temacie użytkowników polszczyzny, którym wydaje się, że pisanie i mówienie np. „To nie podatek, a akcyza” jest najzupełniej w porządku. Piszą tak internauci, mówią ludzie, a nawet pojawia się to w książkach. Przypominam: jeśli pierwszy człon zdania jest zaprzeczony, w drugim jako element przeciwstawny lub prostujący nie powinien wystąpić spójnik „a”, lecz „tylko”, „ale”, „lecz”. Bo inaczej głupoty wychodzą.
2020-01-17 11:05:34

Dodaj komentarz

logo hejt stop
Akceptuję regulamin. Link do regulaminu