Witajcie w nowym 2026 roku! Właśnie wchodzą w życie zmiany w polskiej ortografii. Nie są takie straszne, jak by się mogło wydawać, bo jest ich niewiele, a większość po prostu aprobuje nasze przyzwyczajenia.
Mnie cieszy zmiana dotycząca pisowni nazw firm, marek i modeli wyrobów przemysłowych. Już nie musimy rozważać, jaką literą zapisać nazwę własnego samochodu: czy wielką, bo tak się pisze nazwy marek, czy małą, bo się pisze nazwy pojedynczych egzemplarzy. Dotąd trzeba było pisać: Kupiłam samochód Mazdy, ale: Kupiłam mazdę. Zmiana nazwy własnej w nazwę pospolitą była trochę niezrozumiała, wszak chodzi o ten sam samochód. W praktyce wiele osób wybierało w obu zdaniach wielką literę i ten zwyczaj został przez normę ortograficzną usankcjonowany. Nowa pisownia nie dotyczy tylko nazw samochodów, ale obejmuje wszystkie nazwy wyrobów przemysłowych i ich pojedynczych egzemplarzy. Teraz będziemy pić Cisowiankę, zażywać Apap, pracować na Asusie (komputer), a do rozmów telefonicznych używać Nokii. Zasada stała się jednolita i spójna.
Z ulgą przyjmiemy też zmianę pisowni przymiotników utworzonych od nazw osobowych. Ileż to razy zastanawialiśmy się, jak zapisać przymiotnik molierowski, mickiewiczowski albo chopinowski… Dotychczasowa zasada zmuszała do rozstrzygania, czy to przymiotnik dzierżawczy, odpowiadający na pytanie czyj?, więc pisany wielką literą, czy przymiotnik jakościowy, odpowiadający na pytanie jaki?, pisany literą małą. Od dziś, bez względu na typ przymiotnika, zapiszemy go małą literą: dramat szekspirowski, epoka zygmuntowska, koncert chopinowski, koncepcja kartezjańska, filozofia sokratejska, dialogi platońskie, wiersz miłoszowski. Tylko przymiotniki archaiczne, tworzone od imion (rzadziej od nazwisk) mogą mieć pisownię dowolną: miłoszowy wiersz albo Miłoszowy wiersz, marysin dwór albo Marysin dwór, jacków dom lub Jacków dom.
Zmiana nastąpiła także w pisowni nazw nagród, odznak i medali. Już nie musimy rozstrzygać, czy słowa: nagroda, odznaka, medal wchodzą w obręb nazwy, czy są tylko określeniem pospolitym. Będzie można zapisywać je wielką literą: Nagroda Nobla i Nagroda Gazele Biznesu albo, jak dotąd, nagroda Gazele Biznesu, Medal za Ofiarność i Odwagę i Medal Sprawiedliwy wśród Narodów Świata lub: medal Sprawiedliwy wśród Narodów Świata.
I jeszcze jedna zmiana dotycząca wielkich i małych liter: kometa będzie pisana wielką literą. Dotąd wyraz kometa był traktowany jak słowo pospolite, choć zawsze towarzyszył nazwie własnej. Teraz bez żadnych wątpliwości napiszemy: Kometa Borrelly, Kometa Halleya, Kometa Hyakutake, Kometa ISON itp.
Ażeby się nie pogubić w nowościach, polecam Państwu nowo wydany Mały słownik ortograficzny. Nowe reguły pisowni 2026, którego jestem współautorką. Można go pobrać ze strony Rady Języka Polskiego albo z mojej strony internetowej.
Życzę Państwu dobrego Nowego Roku 2026 z przyjaźniejszą ortografią!
Ewa Kołodziejek
