Poniedziałek, 15 kwietnia 2024 r. 
REKLAMA

Kto mieszka w Brzozdowcach?

Data publikacji: 2023-10-20 08:55
Ostatnia aktualizacja: 2023-12-23 05:54

Takie pytanie zadała mi znajoma osoba: „Brzozdowce to miejscowość w Ukrainie, w okolicach Lwowa. Interesuje mnie, czy jej mieszkańcy to brzozdowianie, czy – jak niektórzy mówią i piszą – brzozdowiczanie. Mieszkańcy, którzy przybyli do Polski w 1945 roku, mówią o sobie brzozdowianie. I bardzo razi ich ta druga forma”.

Tworzenie nazw mieszkańców jest i łatwe, i trudne. Łatwe, bo zwykle wiemy, jakie cząstki wyrazowe budują te nazwy. Najczęstsze są cząstki -anin i -anka: szczecinianin i szczecinianka, łowiczanin i łowiczanka, gdańszczanin i gdańszczanka, kostomłocianin i kostomłocianka.

Od niektórych nazw miejscowych możemy tworzyć nazwy mieszkańców za pomocą cząstki -ak, na przykład lwowiak, szczeciniak, wrocławiak. Mają one jednak charakter potoczny. Tylko nazwy poznaniak, warszawiak czy krakowiak pojawiają się w kontekstach neutralnych. Są to jednak wyjątki od zasady ogólnej. Rzadziej tworzy się nazwy mieszkańców za pomocą cząstki -czyk, głównie od nazw miast obcych: berlińczyk, dublińczyk, a z polskich: zakopiańczyk, malborczyk (choć i forma malborczanin jest w użyciu).

  Więc skoro jest łatwo utworzyć nazwę mieszkańca, to dlaczego jest tak trudno? I skąd są te wszystkie wątpliwości i spory? Stąd, że to nie przyrostek sprawia trudność w tworzeniu nazwy, tylko głoski, które wymieniają się w podstawie słowotwórczej. W nazwie szczecinianin jedyną zmianą w podstawie szczecin- jest miękkość końcowej głoski n, czego zwykle nie zauważamy. Ażeby utworzyć nazwę gdańszczanin, musimy w podstawie gdańsk- wymienić głoskę s na sz, a głoskę k na cz. W nazwie kostomłocianin pochodzącej od nazwy Kostomłoty w podstawie słowotwórczej wymieniamy t na ć. Jeszcze trudniej jest utworzyć nazwę mieszkańców Szczecinka: szczecinczanin i szczecinczanka. Musimy bowiem wymienić tu głoskę k na cz i uwzględnić ruchomość samogłoski e

Wróćmy do nazwy Brzozdowce. Kto w nich mieszka? Czy brzozdowianie, jak chcą mieszkańcy, czy brzozdowiczanie – jak piszą dziennikarze? Żadna z tych form nie jest zbudowana właściwie. W formie brzozowianie umknęła gdzieś istotna głoska c, bo brzozdowianin to mieszkaniec Brzozdowa, nie Brzozdowiec. Natomiast forma brzozdowiczanie zawiera sylabę -wi-, której nie ma w podstawie słowotwórczej.

Jak więc zbudować poprawnie te nazwy? W podstawie brzozdowc- wymieniamy głoskę c na cz i dodajemy cząstki -anin i -anka: brzozdowczanin, brzozdowczanka. Według tego samego schematu tworzymy nazwy mieszkańców od innych podobnie zbudowanych nazw miejscowych: od Żurawceżurawczanin i żurawczanka, od Minkowceminkowczanin, minkowczanka, od Kuńkowcekuńkowczanin i kuńkowczanka.

Zainteresowanym czytelnikom polecam bardzo ciekawy „Słownik nazw miejscowości i mieszkańców z odmianą i poradami językowymi”, wydany w 2007 roku przez PWN. 

Ewa Kołodziejek

Komentarze

Wojciech (...)
2023-10-22 11:46:30
Chciałem, ale limit 500 znaków nie pozwolił.
@Wojciech (...)
2023-10-21 10:40:01
Nie żałuj sobie, napisz o zwierzęcym strachu ciemnogrodu wynikającym z tradycyjnego, endemicznego antysemityzmu wysysanego z mlekiem krowy mućki. "Wojna to pokój"
Wojciech (...)
2023-10-20 20:16:54
A niektórzy nadal swoje. 4 II 2022, Językowa corrida: „Każde połączenie: na Ukrainie, do Ukrainy, w Ukrainie jest uzasadnione i właściwe, choć z emocjonalnych względów wolimy dziś mówić: w Ukrainie”. Potwierdzają to także inni językoznawcy, ale, jak mi się zdaje, szaleństwo mitów językowych, siła przyzwyczajeń, doszukiwanie się czyjejś odgórnej, wrogiej ingerencji i wynikający z tego paniczny, nieuzasadniony strach przed używaniem formy „w Ukrainie” są ciągle żywe.
kto?
2023-10-20 15:48:09
W Ukrainie (?), w miejscowości Brzozdowce mieszka "Brzozdowiszcze" lub inne "osobiszcze".
TZ.
2023-10-20 11:52:22
Poza tym, że w języku polskim mówi się "na Ukrainie", a "w Ukrainie" to jest politycznie narzucony neologizm - wszystko w porządku. A jak mówimy na niewiastę mieszkającą w Nowym Mieście nad Pilicą?

Dodaj komentarz

HEJT STOP
0 / 500