Uniknięcie podatku od spadków i darowizn jest dziś znacznie prostsze niż jeszcze kilka lat temu. To efekt istotnego podniesienia kwot wolnych, które obowiązują od 1 lipca 2023 r. Zmiany te szczególnie korzystnie wpływają na osoby otrzymujące majątek od członków bliższej i dalszej rodziny – w tym m.in. od ciotki, wujka czy teściów. Dodatkowo, od początku 2026 r. weszły w życie regulacje umożliwiające przywrócenie sześciomiesięcznego terminu zgłoszenia darowizny lub spadku w sytuacjach losowych, niezawinionych przez podatnika.
W 2026 r. opodatkowaniu będzie podlegać nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych od jednego darczyńcy, jeżeli ich czysta wartość przekroczy:
• 36 120 zł – w przypadku osób zaliczonych do I grupy podatkowej (wcześniej: 10 434 zł),
• 27 090 zł – dla II grupy podatkowej (wcześniej: 7 878 zł),
• 5 733 zł – dla III grupy podatkowej (wcześniej: 5 308 zł).
Są to limity obowiązujące od 1 lipca 2023 r., kiedy weszły w życie największe od lat podwyżki kwot wolnych w podatku od spadków i darowizn. Podwyższenie progów sprawia, że w wielu przypadkach nabycie majątku nie wiąże się ani z koniecznością zapłaty podatku, ani ze składaniem zgłoszenia do urzędu skarbowego – o ile jego wartość mieści się w przewidzianym limicie.
Ministerstwo Finansów wskazuje, że najwyższe kwoty wolne przewidziano dla kręgu rodzinnego, natomiast w przypadku osób niespokrewnionych podwyżki są znacznie mniejsze. Ma to na celu ograniczenie ryzyka nadużyć, takich jak fikcyjne darowizny wykorzystywane do omijania opodatkowania – zarówno w podatku od spadków i darowizn, jak i w PIT.
Przy ustalaniu, czy doszło do przekroczenia kwoty wolnej, należy zsumować wartość darowizn otrzymanych od tej samej osoby w danym roku oraz w ciągu pięciu lat poprzedzających ten rok.
Oznacza to, że osoba, która otrzyma darowiznę w 2026 r., powinna uwzględnić także majątek nabyty od tego samego darczyńcy w latach 2021–2025. Jeżeli łączna wartość nie przekroczy limitu właściwego dla danej grupy podatkowej, nabycie pozostaje zwolnione z podatku – nawet bez składania zgłoszenia.
Warto jednak pamiętać o dokumentowaniu otrzymywanych darowizn. Może się bowiem okazać, że limit zostanie przekroczony w kolejnych latach (np. w 2027 r.), co będzie już wiązało się z obowiązkiem zgłoszenia i zapłaty podatku od nadwyżki. Przy sumowaniu darowizn zawsze stosuje się limit obowiązujący w dniu otrzymania ostatniej z nich.
Istotne jest również to, że nie sumuje się darowizn otrzymanych od różnych osób, nawet jeśli należą one do tej samej grupy podatkowej.
Osoby należące do tzw. zerowej grupy podatkowej mogą skorzystać z całkowitego zwolnienia z podatku, niezależnie od wartości darowizny lub spadku. Warunkiem jest zgłoszenie nabycia do urzędu skarbowego w terminie sześciu miesięcy oraz – w przypadku darowizn pieniężnych – udokumentowanie ich otrzymania przelewem lub przekazem pocztowym.
Do zerowej grupy podatkowej należą m.in.: małżonkowie, dzieci, wnuki, rodzice, dziadkowie, rodzeństwo, pasierb, ojczym i macocha. Z preferencji tej wyłączeni są jednak teściowie, zięć i synowa.
Od 7 stycznia 2026 r. zaczęła obowiązywać nowelizacja ustawy o podatku od spadków i darowizn, która umożliwia przywrócenie sześciomiesięcznego terminu zgłoszenia nabycia majątku w sytuacjach losowych, niezależnych od podatnika (np. ciężka choroba).
Dotychczas niedotrzymanie tego terminu – nawet bez winy podatnika – skutkowało utratą zwolnienia i koniecznością zapłaty podatku według zasad właściwych dla I grupy podatkowej. Nowe przepisy to istotna ulga dla spadkobierców i obdarowanych.
Aby skorzystać z przywrócenia terminu, podatnik będzie musiał:
• złożyć wniosek w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminowi,
• uprawdopodobnić brak swojej winy,
• jednocześnie złożyć zgłoszenie na formularzu SD-Z2.
Z rozwiązania będzie można skorzystać, jeżeli nabycie nastąpiło po 7 stycznia 2026 r. albo gdy sześciomiesięczny termin zgłoszenia nie upłynął przed tą datą.
Wygląda na to, że ten rok rozpoczynamy od małego ukłonu w stronę podatnika.
adwokat Agnieszka JUCHNO-MARCJAN
