Przez lata Zakład Usług Komunalnych – na Cmentarzu Centralnym – likwidował mogiły, za które opiekunowie nie wnieśli opłat prolongacyjnych, czyli za dzierżawę miejsca po 20 latach na okres następnych 20 lat. Natomiast kolejne z sądów administracyjnych w naszym kraju – od ubiegłego roku – uznają za nielegalne pobieranie jakichkolwiek opłat, które nie są związane z pochówkiem. W tym – oprócz prolongacyjnej – m.in. także za dochowanie zmarłego do już opłaconego grobu, za ekshumację, uprzątnięcie szczątków, przechowywanie zwłok w chłodni, za korzystanie z cmentarza, a nawet za wjazd na teren nekropolii.
Czy w związku z orzeczeniami kolejnych sądów, dotyczącymi nielegalności – ustanawianych przez samorządy lokalne i pobieranych przez administracje nekropolii – niektórych opłat cmentarnych również Szczecin powinien się spodziewać tego rodzaju pozwów?
– Nie chciałbym, żeby w tej kwestii pojawiała się lawina pozwów. Ale uważam, że Szczecin powinien być przygotowany: posiadać procedurę, która pozwala na weryfikację legalności pobieranych opłat przez cmentarze komunalne. To w związku z wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie oraz Warszawie, a także interpretacjami Naczelnego Sądu Administracyjnego, w których stwierdzono, że organy samorządowe nie mogą ustalać opłat związanych z prowadzeniem cmentarzy, które wykraczają poza zakres kosztów związanych bezpośrednio z pochówkiem zwłok – mówi radny Stanisław Kaup (Koalicja Obywatelska), prawnik.
Wysokość opłat za korzystanie z cmentarzy komunalnych w Szczecinie jest wprowadzana zarządzeniem prezydenta miasta. Ostatnie (nr 645/23) zostało wydane w tym samym roku (2023 r.), co zakwestionowana przez mieszkańca Olsztyna uchwała miejscowej Rady Miasta w sprawie „ustalenia stawek opłat za korzystanie z cmentarzy komunalnych oraz usługi w miejskich domach przedpogrzebowych”. Zaskarżył ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w zakresie obejmującym „opłaty za każde dochowanie do grobów” oraz „opłaty eksploatacyjne za groby, na następne 20 lat, po 20 latach od ostatniego pochówku”. Zwracając uwagę, że ustawa o cmentarzach i chowaniu zmarłych przewiduje możliwość nakładania opłat związanych wyłącznie z chowaniem zwłok. Natomiast brak w niej (prawnych) podstaw dla wprowadzania jakichkolwiek innych, np. związanych z prowadzeniem nekropolii.
„Cmentarz może pobierać wyłącznie opłaty związane z chowaniem zwłok” – przyznał rację skarżącemu WSA w Olsztynie. I orzekł: „Cmentarze nie mogą pobierać opłat za wjazd i korzystanie z nekropolii”. Wyrok wprawdzie jeszcze nie jest prawomocny – został zaskarżony do Naczelnego Sądu Administracyjnego – ale był jednym na tle kilku podobnych orzeczeń, jakie zapadały w różnych ośrodkach w kraju. Dla przykładu, w marcu br. Wojewódzki Sąd Administracyjny za nielegalne uznał szereg opłat wymienionych w uchwale Rady Miejskiej w Radomiu, w tym za ekshumację zwłok, uprzątniecie szczątków, demontaż i montaż elementów nagrobkowych niezbędnych do wykonania usługi pochowania, przechowanie zwłok w chłodni za każde rozpoczęte 24h, udostępnienie sali do ubierania zwłok, udostępnienie sali ceremonialnej do 1 godziny, opłaty za korzystanie z urządzeń infrastruktury cmentarza (w czasie nie poprzedzającym przygotowania do pochówku), opłatę cmentarną, za korzystanie z miejsca na cmentarzu na kolejne okresy 20-letnie, opłaty za czynności administracyjne. Co ciekawe, akurat w tym przypadku uchwałę rady miasta zaskarżyła prokuratura.
Choć i ten wyrok – warszawskiego WSA – nie jest jeszcze prawomocny. To dotychczasowe orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego – w podobnych, co do zasady, sprawach – sprowadza się do stanowiska: „Organ gminy może ustalić tylko takie opłaty, które są związane z pochowaniem zwłok”.
– Zgodnie z wyrokami sądów, cmentarze nie mogą pobierać opłat za usługi niezwiązane bezpośrednio z pochówkiem zwłok. Co może oznaczać, że niektóre pobierane opłaty w Szczecinie mogą być nielegalne – zwraca uwagę radny Stanisław Kaup w interpelacji skierowanej do Prezydenta Szczecina.
Bazując na dotychczasowych orzeczeniach sądów administracyjnych – wojewódzkich i naczelnego – za nielegalne w Szczecinie mogą być uznane np. opłaty za dzierżawę miejsca po 20 latach na okres następnych 20 lat – czyli wszelkie opłaty prolongacyjne, m.in. za dziecięce groby ziemne (Cmentarz Centralny – 660 zł; Dąbie, Zdroje, Płonia oraz Wielgowo – 530 zł), za groby ziemne pojedyńcze (CC – 1 000 zł; Dąbie, Zdroje, Płonia oraz Wielgowo – 800 zł), głębinowe (CC -1 450 zł; Dąbie, Zdroje, Płonia oraz Wielgowo – 1 200 zł), grób ziemny rodzinny dwu- i trzymiejscowy (od 2,1 tys. zł do 2,97 tys. zł). Na tej samej zasadzie za pozbawione podstaw prawnych można uznać pobieranie opłat m.in. za pogłębienie istniejącego grobu, za nadzór nad każdą przeprowadzoną ekshumacją, opłaty za czynności związane z nadzorem i odbiorem technicznym grobów murowanych, za nadzór nad ustawieniem nagrobka, wymianą lub gruntownym remontem nagrobka. Jak również wszelkie opłaty za wjazd na cmentarz: samochodów, autokarów, busów, motocykli, pojazdów napędzanych silnikiem elektrycznym, także rowerów dwuśladowych, jak riksze.
– W jaki sposób Miasto Szczecin planuje dostosować opłaty pobierane przez cmentarze do wytycznych wynikających z orzecznictwa sądowego, w tym zmiany w zakresie pobierania opłat za usługi związane z cmentarzem? Czy w przypadku opłat pobieranych przez cmentarze w Szczecinie, istnieje możliwość ich zwrotu lub zmiany, jeśli okaże się, że są one niezgodne z orzecznictwem sądów administracyjnych, w tym wyrokami NSA i WSA? – docieka radny Stanisław Kaup.
Prezydent jeszcze nie udzielił odpowiedzi na interpelację radnego.
– W sprawie opłat cmentarnych nie spodziewam się lawiny pozwów ze strony mieszkańców. Bo każde takie postępowanie to proces kosztowny i długotrwały, zwykle dwuinstancyjny. Inna kwestia to koszty sądowe. Kolejna – procesy odszkodowawcze, z jakimi mógłby i ewentualnie powinien się liczyć Szczecin – przyznaje radny Stanisław Kaup.
Zarządzenie prezydenta Szczecina, ustalające opłaty za korzystanie z cmentarzy komunalnych, najpierw musi zostać skutecznie – czyli prawomocnie – podważone. A zatem, stwierdzona przez sąd nieważność tego wewnętrznego aktu prawnego, wydanego przez organ wykonawczy gminy, przynajmniej w części dotyczącej np. opłat za wjazd na cmentarz, za każde dochowanie do grobów czy też opłat tzw. prolongacyjnych za groby (dzierżawa miejsca na następne 20 lat, po 20 latach od ostatniego pochówku). To dopiero mogłoby otworzyć drogę ewentualnym pozwom przeciwko Gminie Miasto Szczecin.
– Nie przesądzam i nie oceniam, czy administracja szczecińskich nekropolii legalnie czy też nie pobiera niektóre opłaty – komentuje radny Stanisław Kaup. – Ale uważam, że szczecinianie mają prawo wiedzieć, jakie w tej kwestii jest orzecznictwo sądów administracyjnych. Chcę też otrzymać od prezydenta szczegółową informację, czy Szczecin posiada jakąś procedurę, która pozwala na weryfikację legalności pobieranych opłat przez cmentarze komunalne. ©℗
Arleta NALEWAJKO
