„Depozyt gauleitera” to tytuł wystawy, którą można oglądać w poniemieckich schronach przy Jeziorze Szmaragdowym w Szczecinie. Zaprezentowane na niej artefakty to przedmioty należące do członków partii nazistowskiej, odnalezione przez członków Stowarzyszenia Historyczno-Eksploracyjnego „Archegryf”.
Wystawa została otwarta w sobotę, 16 maja, w obiekcie należącym do Centrum Edukacji Leśnej „Szmaragd” (ul. Kopalniana 12). Jest efektem prac poszukiwawczych przeprowadzonych na terenie masywu leśnego w pobliżu Jeziora Szmaragdowego.
– Miejsce to jest silnie zakorzenione w historii Szczecina – zarówno jako teren rekreacyjny, jak i przemysłowy. Jednocześnie dziś wiemy już na pewno (wcześniej były to jedynie teorie), że znajdujące się tu schrony były mocno związane z okresem Trzeciej Rzeszy. Liczące 250 metrów długości żelbetowe pomieszczenia i korytarze, częściowo zagłębione we wzgórzach otaczających Jezioro Szmaragdowe, zbudowano w 1944 roku. Dziś, dzięki opracowaniom badaczy tego miejsca i okresu, wiemy, że było to zapasowe stanowisko dowodzenia i administrowania nazistowskich władz Szczecina, skupionych wokół Franza Schwede-Coburga, gauleitera NSDAP na Pomorzu, pełniącego także funkcję komisarza obrony Rzeszy na Pomorzu. To postać ze wszech miar zła – tłumaczy Zbigniew Małecki ze Stowarzyszenia Historyczno-Eksploracyjnego „Archegryf”.
Członkowie „Archegryfa” odkryli ukryty w jednym miejscu depozyt. Znajdowały się w nim m.in. duże ilości przypinek, znaczków noszonych na mundurach i odzieży oraz zwieńczeń drzewców sztandarów formacji hitlerowskich.
– Zwieńczenia masztów flagowych są bardzo rzadko spotykane podczas eksploracji terenów poniemieckich – wyjaśnia Zbigniew Małecki.
Łącznie znalezisko obejmuje ponad 100 różnych przedmiotów.
W zbiorach znajduje się kilka rodzajów niemieckich odznak.
– Deutsches Frauenwerk z runą Elhaz była odznaką przynależności do nazistowskiej organizacji kobiecej utworzonej w październiku 1933 roku, skupiającej kobiety w ramach struktur państwa Trzeciej Rzeszy. Pełniła funkcję identyfikacyjną i propagandową – świadczyła o przynależności do organizacji, której zadaniem było kształtowanie kobiet zgodnie z ideologią narodowego socjalizmu oraz mobilizowanie ich do działań społecznych i rodzinnych w duchu państwa nazistowskiego – tłumaczy Z. Małecki. – Natomiast odznaki członkowskie NSDAP były oficjalnymi odznakami Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników, używanymi jako widoczny symbol przynależności partyjnej. Były obowiązkowym elementem noszonym przez członków partii, podkreślającym ich lojalność wobec systemu. Występowały w różnych wariantach, m.in. jako tzw. „złota odznaka partyjna”, przyznawana za szczególne zasługi lub długoletnie członkostwo. Szturmowa Odznaka Piechoty (Infanterie-Sturmabzeichen) była niemieckim odznaczeniem wojskowym, wprowadzonym w 1939 roku. Przyznawano ją żołnierzom piechoty Wehrmachtu za udział w bezpośrednich działaniach bojowych, zwłaszcza w szturmach i walkach na pierwszej linii frontu. Pełniła funkcję wyróżnienia bojowego, podkreślającego doświadczenie frontowe oraz udział w intensywnych działaniach wojennych. Jej przyznanie wiązało się z określonymi kryteriami, m.in. liczbą dni walki lub udziałem w szturmach.
Wystawa „Depozyt gauleitera”, odnaleziony na „szmaragdowych wzgórzach”, stanowi niezwykle interesujące znalezisko, zachowujące historyczny kontekst tego miejsca oraz odzwierciedlające złożoną, powojenną historię Szczecina. Ekspozycja jest dostępna dla zwiedzających w godzinach funkcjonowania Centrum Edukacji Leśnej „Szmaragd”. ©℗
(aj)
