poniedziałek, 20 listopada 2017.
Strona główna > Blogi > Ewa Kołodziejek > Wiedza to piękna rzecz

Wiedza to piękna rzecz

Wywietleń: 345

Do naszej poradni językowej napisała mama uczennicy, prosząc o opinię dotyczącą sformułowania użytego przez jej córkę w szkolnym wypracowaniu. Zdanie brzmiało tak: Jedyną rzeczą, jaka mu przeszkadzała, był dźwięk katarynki. Nauczycielka języka polskiego obniżyła ocenę za wypracowanie, tłumacząc, że dźwięk nie jest rzeczą. „Nie zgadzam się z taką opinią – pisze mama. - W mojej ocenie lepiej byłoby napisać np. Jedyne, co mu przeszkadzało, to dźwięk katarynki. Uważam jednak, że zdanie mojej córki również jest poprawne”.

Oczywiście, zdanie uczennicy jest poprawne, a całe zamieszanie wynika z wieloznaczności słowa rzecz. We współczesnej polszczyźnie rzeczownik ten używany jest przede wszystkim w znaczeniu ‘wytwór materialny, przedmiot’ i pewnie dlatego nauczycielce nie podobało się zestawienie słów dźwiękrzecz. Gdy jednak wczytamy się w całość słownikowej definicji hasła rzecz, to dowiemy się, że to także ‘wydarzenie, fakt, okoliczność’, np. Zdarzały się tam różne rzeczy, oraz ‘przedsięwzięcie, zamiar, plan’, np. Dokonywał wielkich rzeczy.

Rzecz to również ‘sprawa, problem, zagadnienie’, np. Wykształcenie i wychowanie to dwie różne rzeczy; Mylić się jest rzeczą ludzką; Interesować się różnymi rzeczami. Rzecz to ‘zadanie, obowiązek, czynność’, np. To moja rzecz, albo (jak to było w tej starej piosence?) - Bo męska rzecz być daleko, a kobieca - wiernie czekać. Rzecz to również ‘zakres, dziedzina, dział’, jak w zdaniu: Rzeczą humanistyki jest ukazywać myśli człowieka. Rzeczą nazwiemy też ‘treść myśli, wypowiedzi’: Mówić komuś przykre rzeczy. Mówimy też rzecz jasna w sensie ‘oczywiście, naturalnie’.

W zdaniu napisanym przez uczennicę słowo rzecz nie oznacza przedmiotu, tylko ‘fakt, okoliczność’ i jest użyte właściwie. Można byłoby więc choć na jednej lekcji zaplanować pracę ze słownikiem i to nie tylko z najnowszym Uniwersalnym słownikiem współczesnej polszczyzny pod red. S. Dubisza, z którego wypisałam powyższe znaczenia. Wielce pouczająca jest także lektura słowników dawnych, w których znajdziemy hasło rzecz w znaczeniach dziś nieużywanych, np. ‘zdolność mówienia, mowa, dar słowa’: Mojżesz był potężny w sprawach i w rzeczy (czyli w czynach i w słowie) albo ‘język, narzecze, dialekt’, stąd żywotne jeszcze formy czasownikowe rzec, rzekł, rzeknę, rzeczony jak na przykład w cytacie z Nocy i dni M. Dąbrowskiej: Ach, bój się Boga, co też tobie do głowy przychodzi – rzekła gniewnie pani Barbara. A w końcu – Rzecz Czarnoleska, która „przypływa, otacza, nawiedzonego niepokoi dziwem” - piękny wiersz Juliana Tuwima o mocy słowa z aluzją do poezji Jana Kochanowskiego i Cypriana Kamila Norwida.

Warto więc zaglądać do słowników, pogłębiać i poszerzać wiadomości, studiować, dowiadywać się, sprawdzać, pytać, drążyć, bo wiedza to rzecz piękna i pożyteczna.
Ewa Kołodziejek

Komentarze

butt
Ot,poziom szczecińskich nauczycielek.
2017-11-13 12:01:35

Dodaj komentarz

Akceptuję regulamin. Link do regulaminu