środa, 23 sierpnia 2017.
Strona główna > Blogi > Ewa Kołodziejek > Ulec czy nie ulec…

Ulec czy nie ulec…

Wywietleń: 247

- „Czy wyrażenie, że coś lub ktoś uległo/uległ nobilitacji jest poprawne? – pisze do poradni językowej pan Stanisław. - Według mnie łączenie czasownika ulec/ulegać z rzeczownikiem nobilitacja jest błędne, zgodnie bowiem z nadal obowiązującą normą coś może ulec/ulegać pogorszeniu/zmianie, a nie ulec/ulegać poprawie/polepszeniu. Słowo nobilitacja przecież znaczy ‘postawienie kogoś lub czegoś wyżej w jakiejś hierarchii’. Proszę uprzejmie o komentarz.”.

Słusznie! Rację ma nasz korespondent, wszak ulec to ‘zostać pokonanym, zaprzestać walki, uznając czyjąś przewagę, poddać się, skapitulować’. Czasownik ulec łączy się więc z rzeczownikami określającymi sytuację niekorzystną: ulec przemocy, ulec przeważającejsile wroga, ulec w nierównej walce. Ulega się wtedy, gdy nie można się czemuś oprzeć: ulec pokusie, namowom. Uleganie kojarzy się z ruchem w dół, nobilitacja – z ruchem w górę. Zatem sformułowanie ulec nobilitacji jest wewnętrznie sprzeczne.

Nie jest to jedyny zwrot ze słowem ulec, któremu stawiamy taki zarzut. Znacznie częściej łączymy czasownik ulec z rzeczownikiem poprawa. Stan zdrowia pacjenta uległ poprawie - mówi niejeden polski lekarz. To zawsze dobra wiadomość, choć pod względem językowym niefortunna z wyżej opisanych powodów: ulec to ruch w dół, poprawa - ruch w górę. Więc gdzie tu logika?

Coś nas jednak ciągnie do tego sformułowania, bo ulec poprawie używane jest dość często. Może wpływ na jego popularność mają inne znaczenia czasownika? Ulec to także ‘znaleźć się pod wpływem czegoś’, np. ulec przywidzeniom, ulec nastrojowi, oraz: ‘stać się, stawać się jakimś, doznać działania czegoś’: ulec przedawnieniu, ulec zmianie. Skoro można ulec zmianie, to może można ulec poprawie?

A jednak to niewłaściwy tok myślenia. W znaczeniu słów przedawnienie, zmiana nie czujemy tego wyraźnego kierunku w górę, jaki jest odczuwany w słowie poprawa. Zmiana być i na lepsze, i na gorsze, poprawa i nobilitacja - tylko na lepsze. Zatem sformułowania ulec nobilitacji, ulec poprawie są nielogiczne i wewnętrznie sprzeczne, a to jest wystarczający powód, by uznać je za niepoprawne.

Gdybyśmy jednak w dalszym ciągu tropili przyczyny popularności tych sformułowań, to wyjaśnienia trzeba szukać w innym miejscu. Ulec poprawie jest konstrukcją analityczną, kilkoma słowami wyrażającą to, co można powiedzieć jednym słowem. Więc zamiast poprawić się mówimy (choć częściej piszemy) – ulec poprawie, zamiast wybraćdokonać wyboru, zamiast zbadaćprzeprowadzić badania, zamiast zaapelowaćwygłosić apel, zamiast zmierzyćdokonać pomiaru itp. Takie sformułowania są jednak możliwe w tekstach urzędowych i naukowych, rażą w języku potocznym, zwłaszcza mówionym.

Zatem skoro jasny jest już mechanizm błędu w sformułowaniach ulec nobilitacji, ulec poprawie, to mam nadzieję, że łatwiej będzie ich unikać.

Ewa Kołodziejek

 

 

Komentarze

Dodaj komentarz

Akceptuję regulamin. Link do regulaminu