środa, 23 sierpnia 2017.
Strona główna > Blogi > Ewa Kołodziejek > Skosztować i spróbować

Skosztować i spróbować

Wywietleń: 2482

„Uprzejmie proszę o wyjaśnienie, czy poprawnym jest powiedzieć np. skosztowałem jak smakuje jabłko, czy też spróbowałem jak smakuje jabłko. A może obie formy są poprawne?” – pyta pan Władek, czytelnik moich felietonów.

Oba czasowniki: skosztować i spróbować mają podobne znaczenie. Skosztować to ‘zjeść lub wypić trochę czegoś w celu zbadania smaku’, np. skosztować wina albo skosztować odrobinę tortu. Spróbować zaś to ‘poznać smak potrawy, zjeść lub wypić trochę czegoś w celu zbadania smaku’. Można więc powiedzieć: Skosztowałem, jak smakuje jabłko i Spróbowałem, jak smakuje jabłko.

Trzeba też wspomnieć o kilku problemach składniowych związanych z tytułowymi wyrazami. Czasowniki spróbować i skosztować mają składnię dopełniaczową, co oznacza, że łączące się z nimi rzeczowniki muszą stać w dopełniaczu: Skosztować tortu. Spróbować zupy. Łączenia z nimi rzeczowników w bierniku (np. „Spróbuj zupę”) nie jest akceptowane przez normę językową.

W pytaniu pana Władka użyte były jednak nieco inne konstrukcje składniowe: skosztuj (spróbuj), jak to smakuje. Są one poprawne, ale można się w nich dopatrywać tautologii (czyli – mówiąc potocznie - masła maślanego). Wszak skosztować to inaczej ‘zbadać smak’, więc sformułowanie „zbadaj smak, jak to smakuje” zawiera pewien nadmiar znaczeniowy. Czasem jednak łączenie słów o podobnych sensach pogłębia wyrazistość wypowiedzi, więc nie jest naruszeniem normy.

Skoro mój czytelnik pyta o poprawność językową, to nie mogę nie zwrócić uwagi na niewłaściwą konstrukcję składniową „czy poprawnym jest powiedzieć”. O formie orzecznika w orzeczeniu imiennym (Anna jest piękna) pisałam w ostatnim czasie kilkakrotnie, więc teraz powiem krótko: jeśli orzecznik wyrażony jest przymiotnikiem, to zwykle stoi on w mianowniku: jest wesoły, jest ładna, jest poprawne. Jeśli zaś orzecznik jest rzeczownikiem, to stoi zwykle w narzędniku: jest marynarzem, jest mistrzem, jest fachowcem. Tymczasem w pytaniu pana Władka przymiotnikowy orzecznik ma formę narzędnika. Taka konstrukcja jest poprawna tylko wtedy, gdy za przymiotnikiem stoi rzeczownik: Anna jest piękną kobietą. Czy jest poprawnym sformułowaniem…, albo w zdaniach bezpodmiotowych: Gdy się jest dorosłym…, Gdy się jest zmęczonym… Przymiotnik może mieć formę narzędnika, jeśli się łączy z bezokolicznikiem: Należy być uczciwym. Trzeba być rozsądnym. Ale i w takich połączeniach można użyć mianownika, np. Musisz być odporny.

Warto wiedzieć, że jeszcze w początkach XX wieku forma narzędnika pojawiała się w konstrukcjach typu: oczywistym jest, wiadomym jest, celowym jest. Takie wyrażenia pojawiają się sporadycznie i dzisiaj, lecz są już formułami przestarzałymi.

Ewa Kołodziejek

Komentarze

mjusta
Dzień dobry Pani profesor, przeczytałam artykuł w Kurierze dot. pijanego posła i moją uwagę przykuł tytuł: "rzeczniczka prasowy". czy zastosowana forma jest poprawna? Osobiście powiedziałabym rzeczniczka prasowa
2015-09-29 07:19:08
... no niby tak, ale...
Zupełnie nie można się zgodzić z twierdzeniem, że "Oba czasowniki: skosztować i spróbować mają podobne znaczenie(...)". Gdybyśmy przedstawili znaczenie tych słów za pomocą grafu, to "spróbować" reprezentowałoby duże koło, a "skosztować" - małe kółko umieszczone wewnątrz tego pierwszego. Znaczenie "spróbować" jest bowiem dużo obszerniejsze; próbować można nie tylko potraw, ale i wykonywania jakichkolwiek czynności, wykonania jakiegokolwiek zadania czy zamierzenia. Przy tym "skosztować" trzeba dziś raczej uznać za niewspółczesną formę, nieco już archaiczną, jakby "przedwojenną", czyli niezbyt polecaną w języku potocznym.
2015-09-27 12:50:17
Władek
Bardzo dziękuję Pani Profesor za wyjaśnienia.Jest mi bardzo wstyd za niewłaściwą konstrukcję składniową pytania.
2015-09-26 09:46:48

Dodaj komentarz

Akceptuję regulamin. Link do regulaminu