poniedziałek, 23 października 2017.
Strona główna > Blogi > Ewa Kołodziejek > O pani Jarosz i pani Jaroszowej

O pani Jarosz i pani Jaroszowej

Wywietleń: 1972

Mój poprzedni felieton poświęcony odmianie nazwisk zawierał pewne niedopowiedzenia. To oczywiste, trudno bowiem na jednej stronie maszynopisu wyjaśnić skomplikowane reguły gramatyczne. Stanowcze zalecenie odmiany, o którym pisałam, odnosi się tylko do nazwisk noszonych przez mężczyzn, bo o te pytali internauci. Tymczasem wyjaśnienia wymaga także gramatyka nazwisk kobiet. 

Nazwiska kobiet odmieniają się tylko wtedy, gdy są zakończone na samogłoskę –a. Regułom gramatycznym podlegają zatem nazwiska przymiotnikowe: Malinowska, Sawicka, Malicka, a także:Mała, Zielona, Borowa. Odmieniają się też nazwiska rzeczownikowe: Kuczera, Dyja, Komsta. Inne typy nazwisk noszonych przez kobiety pozostają nieodmienne. I nie jest to jakiś wyjątek, tak bowiem w polszczyźnie traktuje się wszystkie rzeczowniki męskie nazywające kobiety. Nieodmienne są więc nie tylko nazwiska kobiet typu Witaszek, Szczaus czy Radke, lecz także należne im nazwy tytułów i stanowisk: doktor, prezes, rektor.

Nieodmienność nazwisk kobiet nie osłabia mocy normy: nazwiska, tak jak rzeczowniki pospolite, podlegają regułom gramatyki. Słuszna jest więc uwaga pani Jarosz w komentarzu do mojego felietonu: „O ile w wypadku mojego ojca można mówić o odmianie (np. panem Jaroszem) o tyle w moim przypadku nie spotkałam się z jego odmianą (poza formą Jaroszówna gdy byłam młodsza)”. Nazwisko pani Jarosz jest nieodmienne, gdyż zakończone jest na spółgłoskę, a nie na samogłoskę –a. Mówimy więc o pani Jarosz, rozmawiamy z panią Jarosz. W wypadku nazwiska pana Jarosza nie ma żadnych wątpliwości: mówimy o panu Jaroszu, rozmawiamy z panem Jaroszem

Od nieodmiennych nazwisk kobiet można utworzyć formy odmienne, dodając słowotwórcze cząstki –owa, -ina, -ówna, -anka. Dwie pierwsze tworzą nazwiska żon: Jaroszowa, Nowakowa, Zarębina, Puzynina, dwie ostatnie – nazwiska córek: Jaroszówna, Nowakówna, Zarębianka, Puzynianka. Na to, by nosić takie formy nazwiskowe, muszą się zgodzić same zainteresowane. Dziś nie wszystkie kobiety chcą mieć nazwisko komunikujące ich zależność od mężczyzn; wszakże Nowakowa to żona Nowaka, aNowakówna to jego córka. Niegdyś tworzenie takich nazwisk było to powszechną praktyką językową. Na przykład w XVII wieku określano kobiety tak: Anna Kiszczanka Radziwiłłowa, Katarzyna Gibalanka Simonowa Winottowa.

Współcześnie takich form się unika, choć w środowisku akademickim dość popularne są nazwiska z cząstką -owaMayenowa, Grzegorczykowa, Skudrzykowa, Sławkowa, Kleszczowa, Zgółkowa, a nazwiska z cząstkami –ówna, -anka pojawiają się w środowisku artystycznym: Czubówna, Krukówna, Zającówna, Ścibakówna, Kotulanka.

Podsumujmy zatem rozważania z dwóch felietonów: pani Jarosz swojego nazwiska nie odmienia, ale nazwiska pani Jaroszowej i pana Jarosza podlegają regułom gramatycznym polszczyzny.

Ewa Kołodziejek

Komentarze

Dodaj komentarz

Akceptuję regulamin. Link do regulaminu