poniedziałek, 20 listopada 2017.
Strona główna > Blogi > Ewa Kołodziejek > Krótko i węzłowato

Krótko i węzłowato

Wywietleń: 465

Skąd się wzięło określenie krótko i węzłowato? – pyta pan Paweł, korespondent poradni językowej. – I co właściwie znaczy węzłowato?

Tytułowe sformułowanie odnosi się do sposobu mówienia; jeśli ktoś mówi krótko i węzłowato, to mówi zwięźle i treściwie, podając ścisłe, najistotniejsze informacje, nie rozwlekając tematu. Powiedzenie to, mimo jego potocznego nacechowania, jest dziś używane dość rzadko pewnie ze względu na przysłówek węzłowato, oznaczany w słownikach jako książkowy.

Gdybyśmy chcieli dociec, co znaczy węzłowato na podstawie jego relacji z przymiotnikiem węzłowaty, to nie osiągnęlibyśmy zamierzonego celu. Węzłowaty bowiem to ‘pełen węzłów, supłów, zgrubień’, a przecież czujemy, że nie o supły i zgrubienia w przysłówku węzłowato chodzi. Trzeba więc zajrzeć do dawnych leksykonów.

W „Słowniku języka polskiego” J. Karłowicza, A. Kryńskiego, W. Niedźwiedzkiego, wydanym w 1919 roku węzłowaty miał dwa znaczenia: dosłowne - ‘pełen węzłów’ i przenośne - ‘krótki a znaczący, jędrny; w krótkich abcugach wyrażony, treściwy, zwięzły, lakoniczny, dosadny, ścisły’: Usłyszawszy tę tak węzłowatą odpowiedź, poszli (M. Rej), Bardzo węzłowatemi słowy rzecz wyrażają (Biblia J. Wujka). 

Młodszym czytelnikom muszę wyjaśnić, że rzadkie dziś wyrażenie w krótkich abcugach opisane jest w tymże słowniku tak: ‘w krótkim czasie, prędko, naprędce, nie czekając, nie namyślając się, szach-mat’. Abcug zaś – zajrzyjmy teraz do słownika W. Doroszewskiego z 1958 r. – to słowo dawne oznaczające ‘odstęp, odległość między szeregami’, a w krótkich abcugach (uznane przez autorów słownika za „nieco wulgarne”) to ‘w krótkich odstępach czasu, szybko’: W krótkich abcugach przekona go, że głupstwa marzył, że plótł niedorzeczności.

Wróćmy jednak do węzła i węzłowatości. Jak wynika ze słownikowych cytatów węzeł nie jest kojarzony tylko z zagmatwaniem, lecz także ze zwięzłym, krótkim sformułowaniem wypowiedzi. Warto też zwrócić uwagę na metaforę zawartą w słowie zwięzły, odwołującą się i do wiązania, i do węzła. Myśl ujęta zwięźle przypomina węzeł, bo jest jakoś zwarta, jakoś ściśnięta. Pochodną tej metafory jest pojęcie nauki ścisłe, jakim określa się nauki matematyczne i przyrodnicze w odróżnieniu od nauk humanistycznych (choć jako humanistka polemizowałabym z tym odróżnieniem).

Można też mówić ściśle, wyrażać się ściśle, czyli logicznie, precyzyjnie, w sposób uporządkowany, zdyscyplinowany. W ogóle ścisłość, zwięzłość, a więc i węzłowatość, powinna być cechą każdej wypowiedzi, czy to ustnej, czy to pisemnej. Nic tak nie zniechęca czytelników i słuchaczy, jak brak ścisłości i zwięzłości tekstu. Jeśli więc mówię dziś swoim studentom i czytelnikom: pisz, mów krótko, zwięźle i na temat, to kiedyś powiedziałabym –mów krótko i węzłowato.

Ewa Kołodziejek

Komentarze

Jarun
Starsze osoby używały tego określenia "krótko i węzłowato" rozumiejąc go bardziej powiedziałbym dosadniej. Większość pochodziła ze wsi i trzeba było związać, wiązać, np. snopki, chrust, upalować krowę tzn.wbić palik i przywiązać do niego krowę, strzechę wiązać...itp. Węzeł oznaczał okręcenie (sznurka, rzemienia) wokół czegoś i zawiązanie, a supeł to samo wiązanie. Cug to "przeciąg" powietrza...ale cug w piecu aż huczy, ale dostał cugu i pognał do domu, ale dostał cugu - czyli pije bez przerwy. Cug (zug) z niemieckiego: przewiew, pociąg.
2017-10-20 18:22:33

Dodaj komentarz

Akceptuję regulamin. Link do regulaminu