środa, 21 lutego 2018.
Strona główna > Nauka > Wszystkie nazwy Pomorza Zachodniego

Wszystkie nazwy Pomorza Zachodniego

Wszystkie nazwy Pomorza Zachodniego
Data publikacji: 2018-02-10 13:31
Ostatnia aktualizacja: 2018-02-11 14:03
Wywietleń: 640 313424

W księgarniach ukazał się wydany przez Szczecińskie Towarzystwo Kultury pierwszy „Słownik wszystkich nazw geograficznych Pomorza Zachodniego”. Dzieło opracowane przez czołowego znawcę historii Pomorza i Szczecina prof. Tadeusza Białeckiego to zbiór obejmujący całość nazw zarejestrowanych i używanych na tym obszarze od 1945 do 2018 roku (wraz z nazwami przejściowymi w latach 1945-1948). Jest w nim część polsko-niemiecka, zawierająca ponad trzy czwarte wszystkich nazw, oraz niemiecko-polska.

W pierwszych trzech latach po wojnie, obok wprowadzanych stopniowo polskich nazw urzędowych, powstawały spontanicznie nazwy tymczasowe, z których wiele weszło do oficjalnych dokumentów różnych instytucji, wydawnictw i kartografii. Wydany w roku 1951 „Słownik nazw geograficznych Polski zachodniej i północnej” autorstwa Rosponda – był mało znany, co więcej – objął niespełna 15 proc. nazw fizjograficznych. To spowodowało upowszechnienie się wielu różnych nazw niemających związku z historycznymi ich poprzednikami.

W gazetach i książkach z lat czterdziestych XX w. w województwie szczecińskim spotyka się takie miasta, jak: Gołonóg (dziś Goleniów), Nowogród (dziś Nowogard), Wołyń (dziś Wolin) czy Starogród (dziś Stargard). Pamiętają je najstarsi mieszkańcy Pomorza Zachodniego. Polscy osadnicy „spolszczyli” w ten sposób poniemieckie, a w istocie rdzennie słowiańskie nazwy (zapisane w transkrypcji niemieckiej).

Część z nich udało się historykom przywrócić, jak wymieniony tu Goleniów, Nowogard czy Stargard. Inne – przyjęły się i uznano, że nie warto ich korygować.

Wiele wód w naszym regionie, jezior, stawów, bagien, wysp, półwyspów, kanałów, a także lasów, wzgórz posiada do dziś kilka różnych nazw. To nazewnictwo, choć wciąż czeka na uporządkowanie i urzędowe zatwierdzenie, jest ujęte w tym zbiorze.

Słownik prof. Białeckiego powstawał przez wiele lat na podstawie licznych map topograficznych polskich i niemieckich, polskich map sztabowych, ogromnej literatury krajoznawczej, w tym planów miast i folderów.

Obok znaczenia czysto praktycznego, pozwalającego na identyfikację geograficzną w kwestiach prawnych związanych z opisem nieruchomości, słownik służyć może także do badań językowych i topomastycznych języka polskiego i niemieckiego oraz ich historycznych gwar.

Na Pomorzu przez wieki ścierały się ze sobą wpływy mowy słowiańskiej i germańskiej. Najstarsze nazwy Pomorza Zachodniego, a także obszarów zaodrzańskich aż do Łaby są pochodzenia czysto słowiańskiego. Ukształtowały się one we wczesnym średniowieczu, jeszcze przed pojawieniem się niemieckiej kolonizacji, a w jej wyniku germanizacji miejscowej ludności i adaptacji oryginalnego nazewnictwa do wymowy i pisowni niemieckiej.

Dialekty pomorskie pod naporem niemczyzny wymarły, nie pozostawiając własnych zabytków piśmiennych. Pozostały po nich jednak nazwy geograficzne. I to one – obok odkryć archeologicznych – dokumentują wielowiekową obecność słowiańskiej kultury na tych ziemiach. A więc prawdę głosi tak wykpiwane do niedawna hasło: Myśmy tu wrócili!

Warto sobie to uzmysłowić także w 100-lecie odzyskania przez Polskę niepodległości.

J. ŁAWRYNOWICZ

Komentarze

Wisława
Interesującą książka.
2018-02-11 14:00:01

Dodaj komentarz

Akceptuję regulamin. Link do regulaminu
Pogoda
2
na godz. 15:00
Zobacz prognozę na trzy dni

Przez granice

Dodatek specjalny do „Kuriera Szczecińskiego”
Przez granice
CZYTAJ WIĘCEJ

Über die Grenzen

Sonderbeilage der Zeitung „Kurier Szczeciński”
Uber die grenzen
LESEN SIE MEHR

Filmy

Jak żyło się w powojennym Szczecinie
Morsy na kąpielisku Głębokie
Dawny Szczecin
Poprzedni Następny

Nekrologi

W Kurierze Szczecińskim
Kup najnowsze lub archiwalne wydanie Kuriera Szczecińskiego w wersji elektronicznej.
Przejdź do sklepu
Zamieść ogłoszenie w Kurierze Szczecińskim oraz w wersji elektronicznej.
Daj Ogłoszenie
Cyfrowy